पर्यटन, रोजगारी, प्रायोजन र नेपाली क्रिकेटको व्यावसायिक विस्तारसँग जोडिँदै फ्रेन्चाइज लिग ।
काठमाडौं ।नेपाल प्रिमियर लिग ९एनपिएल० को तेस्रो संस्करण नजिकिँदै गर्दा नेपाली क्रिकेटको प्रतिस्पर्धात्मक पक्षसँगै यसको आर्थिक सम्भावनाबारे पनि चर्चा बढ्न थालेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा स्थापित विदेशी खेलाडीको सहभागिता बढ्दै जाँदा एनपिएल खेलकुद प्रतियोगितामा मात्र सीमित नरही पर्यटन प्रवर्द्धन, व्यवसाय विस्तार, प्रायोजन, रोजगारी र मनोरञ्जन उद्योगसँग जोडिने आधार बन्दै गएको छ ।
एनपिएलका पहिलो र दोस्रो संस्करणले नेपालमा फ्रेन्चाइज क्रिकेटको आधार तयार गरेपछि तेस्रो संस्करणमा चर्चित विदेशी खेलाडीलाई भित्र्याउने टोलीबीचको प्रतिस्पर्धाले प्रतियोगिताको व्यावसायिक महत्व थप बढाएको छ । अष्ट्रेलियाका विश्वकप विजेता डेविड वार्नर, बङ्गलादेशका पूर्वकप्तान शाकिब अल हसन, न्युजिल्यान्डका जिमी निसम, इङ्ल्याण्डका रवि बोपारा र जिम्बाब्वेका सिकन्दर राजाजस्ता खेलाडीको सहभागिताले एनपिएलको दर्शक पहुँच र अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान विस्तार गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
विदेशी स्टार खेलाडीको आगमनले नेपाली क्रिकेटको स्तर उकास्न सहयोग पुर्याउने मात्र नभई प्रतियोगितासँग जोडिएका विभिन्न आर्थिक गतिविधिलाई समेत चलायमान बनाउन सक्ने सरोकारवालाको बुझाइ छ । खेलाडी, प्रशिक्षक, प्राविधिक जनशक्ति, सञ्चारमाध्यम, होटल तथा यातायात व्यवसाय र खेलकुद सामग्रीसँग सम्बन्धित व्यवसायले प्रतियोगिताबाट प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष लाभ लिन सक्ने सम्भावना देखिन्छ ।
स्टार खेलाडीको आगमनसँगै पर्यटनको सम्भावना
नेपाल क्रिकेट सङ्घ (क्यान) का सचिव पारस खड्काले विदेशी खेलाडीको सहभागिताले क्रिकेटसँगै नेपालको पर्यटन प्रवर्द्धनमा समेत सहयोग पुग्ने बताउँछन् । अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा परिचित खेलाडीले नेपालमा रहँदा सामाजिक सञ्जालमार्फत यहाँका पर्यटकीय गन्तव्य, संस्कृति र प्राकृतिक सुन्दरताका तस्बिर तथा भिडियो सार्वजनिक गर्ने भएकाले त्यसले नेपालबारे अन्तर्राष्ट्रिय दर्शकको चासो बढाउन सक्ने उनकाे भनाइ छ ।
‘विदेशी खेलाडी एनपिएलमा जोडिँदा क्रिकेट मात्र नभई नेपालको पर्यटनमा समेत ठूलो सहयोग पुगिरहेको छ । विगत संस्करणमा जाेडिएका स्टार खेलाडीका कारण क्रिकेटसँगै यहाँको पर्यटनको चर्चा पनि भएको थियो । धेरै विदेशी खेलाडीले नेपालको प्रसिद्ध ठाउँहरूको तस्बिर र भिडियो सामाजिक सञ्जालमा राखेका थिए । त्यसले गर्दा नेपालको पर्यटनले अन्तर्राष्ट्रियस्तरमै चर्चा पाएको विश्वास छ’, सचिव खड्काले भने।
उनका अनुसार तेस्रो संस्करणमा पनि चर्चित विदेशी खेलाडीको सहभागिता जारी रहेकाले प्रतियोगिताले अन्तर्राष्ट्रिय ध्यान तान्न सक्नेछ । खेलाडीको नेपाल बसाइ, आवतजावत, खानपान र घुमफिरसँग सम्बन्धित खर्चले पर्यटन तथा आतिथ्य क्षेत्रका व्यवसायमा माग सिर्जना गर्न सक्छ । यद्यपि त्यसबाट हुने वास्तविक आर्थिक प्रभाव मापन गर्न विदेशी खेलाडी तथा समर्थकको आगमन, बसाइ अवधि र खर्चसम्बन्धी तथ्याङ्क आवश्यक हुन्छ ।
खेलकुदको बजार विस्तारसँगै व्यवसायलाई अवसर
फ्रेन्चाइज क्रिकेटको आर्थिक प्रभाव खेल आयोजना हुने अवधिमा मात्र सीमित हुँदैन । प्रतियोगिताको तयारी, खेलाडी अनुबन्ध, टोली व्यवस्थापन, प्रशिक्षण, प्रचारप्रसार, प्रसारण, टिकट बिक्री र प्रायोजनसँग जोडिएका गतिविधिले विभिन्न व्यवसायलाई अवसर प्रदान गर्छन् ।
एनपिएलमा चर्चित विदेशी खेलाडीको सहभागिता बढ्दा खेलको प्रसारण तथा डिजिटल सामग्रीप्रति दर्शकको रुचि बढ्न सक्ने र त्यसले सञ्चार तथा विज्ञापन बजारलाई थप आकर्षित गर्न सक्ने देखिन्छ । खेलाडीको लोकप्रियताका आधारमा प्रायोजकले आफ्ना उत्पादन र सेवाको प्रचार गर्न प्रतियोगितालाई माध्यम बनाउन सक्छन् । यसले टोली, आयोजक, प्रसारण साझेदार र व्यावसायिक ब्रान्डबीचको सहकार्य विस्तार गर्ने सम्भावना रहन्छ ।
तर एनपिएलको व्यावसायिक विस्तारलाई दिगो बनाउन प्रायोजन र टिकट बिक्रीमा मात्र निर्भर नभई प्रसारण अधिकार, डिजिटल सामग्री, मर्चेन्डाइज, दर्शक अनुभव र खेलकुद पर्यटनसँग जोडिएका नयाँ आम्दानीका स्रोत विकास गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
नेपाली खेलाडीको क्षमता विकासमा लगानी
क्यानका म्यानेजर तथा नेपाल यू–१९ टोलीका पूर्वप्रशिक्षक विनोद दासले अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा स्थापित खेलाडीको सहभागिताले नेपाली युवा खेलाडीलाई प्रत्यक्ष सिकाइको अवसर प्रदान गर्ने बताएका छन् ।
अष्ट्रेलियाका विश्वकप विजेता खेलाडी डेविड वार्नरको आगमनले नेपाली खेलाडीलाई खेल कौशल, तयारी र प्रतिस्पर्धात्मक मानसिकताका विषयमा सिक्ने अवसर मिल्ने उनकाे भनाइ छ ।
‘वार्नरको अनुभव र खेल्ने शैलीबाट नेपाली खेलाडीले प्रत्यक्षरूपमा धेरै कुरा सिक्न पाउने छन् । यसले एनपिएलको स्तर र अन्तर्राष्ट्रिय ध्यानसमेत बढाउन मद्दत गर्नेछ ’, दासले भने ।
विदेशी खेलाडीको अनुभवलाई नेपाली क्रिकेटको दीर्घकालीन आर्थिक विकाससँग जोड्न सके त्यसको प्रभाव थप महत्वपूर्ण हुन सक्छ । उनीहरूसँग प्रशिक्षण र अभ्यासका क्रममा सिकेको ज्ञानलाई घरेलु प्रतियोगिता, युवा विकास कार्यक्रम र राष्ट्रिय टोलीको तयारीमा प्रयोग गर्न सके नेपाली खेलाडीको क्षमता विकासमा योगदान पुग्न सक्छ । यसले भविष्यमा नेपाली क्रिकेटरको व्यावसायिक अवसर तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिताको आधारसमेत बलियो बनाउन सक्ने सम्भावना रहन्छ ।
वार्नरको आगमनले बढाउँदै व्यावसायिक आकर्षण
काठमाडौं गोर्खाजमा अनुबन्धित डेविड वार्नरको सहभागितालाई एनपिएलको अन्तर्राष्ट्रिय बजार विस्तारसँग जोडेर हेरिएको छ । विश्व क्रिकेटमा स्थापित खेलाडी नेपाल आएर फ्रेन्चाइज प्रतियोगितामा सहभागी हुँदा विदेशी खेलाडी, अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम तथा क्रिकेट समर्थकमाझ नेपालको लिगप्रति चासो बढ्न सक्ने दासको बुझाइ छ ।
‘वार्नरजस्ता विश्व क्रिकेटका स्टार नेपालमा आएर खेल्नु आफैंमा उपलब्धि हो । उनको नेपाल आगमनले एनपिएलको ब्रान्ड बढ्नेछ’, उनले भने ।
चर्चित खेलाडीको सहभागिताले प्रतियोगिताको ब्रान्ड मूल्यमा सम्भावित वृद्धि ल्याउन सक्छ । यसबाट टोलीहरूले प्रायोजक आकर्षित गर्ने, डिजिटल सामग्रीको पहुँच विस्तार गर्ने तथा खेलसँग सम्बन्धित व्यावसायिक साझेदारी विकास गर्ने अवसर पाउन सक्छन् । यद्यपि ब्रान्ड मूल्य वृद्धि र आर्थिक लाभको वास्तविक परिमाण भने प्रायोजन सम्झौता, दर्शक सङ्ख्या, प्रसारण पहुँच र आम्दानीको तथ्याङ्कबाट मात्र पुष्टि गर्न सकिन्छ ।
नेपाली क्रिकेटको बजार र दर्शक विस्तार
नेपाली राष्ट्रिय टी–२० टोलीका कप्तान तथा सुदूरपश्चिम रोयल्सका कप्तान दीपेन्द्र सिंह ऐरीले विदेशी खेलाडीको सहभागिताले नेपाली खेलाडीलाई उच्चस्तरको क्रिकेटमा आफूलाई परीक्षण गर्ने अवसर मिल्ने बताउनुभएको छ ।
उनका अनुसार अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा खेलिसकेका खेलाडीसँग प्रतिस्पर्धा गर्दा नेपाली खेलाडीले उनीहरूको तयारी, खेल्ने शैली र अनुभवबाट सिक्न सक्छन् । विदेशी खेलाडीको उपस्थितिले नेपाली क्रिकेटप्रति बाह्य चासो बढाउन पनि सहयोग पुग्ने उनकाे भनाइ छ ।
‘ विदेशी खेलाडी आउँदा नेपाली क्रिकेटलाई एकदमै राम्रो भइरहेको छ । उहाँहरू आउँदा नेपाली क्रिकेटको स्तर बढिरहेको छ । विदेशी खेलाडीहरूसँग खेल्दा नेपाली खेलाडीले धेरै कुरा सिक्ने अवसर पाउँछन् र त्यसले नेपाली क्रिकेटलाई अगाडि बढाउन सहयोग गर्छ’, ऐरीले भने ।
एनपिएलको दर्शक आधार नेपालभित्र मात्र नभई विदेशी क्रिकेट समर्थकमाझ विस्तार गर्न सके प्रतियोगिताको व्यावसायिक सम्भावना थप बढ्न सक्छ । त्यसका लागि अन्तर्राष्ट्रिय डिजिटल प्रसारण, सामाजिक सञ्जालमा बहुभाषिक सामग्री, खेलाडीको व्यक्तिगत ब्रान्ड र नेपाली क्रिकेटको नियमित अन्तर्राष्ट्रिय प्रचार महत्वपूर्ण हुने देखिन्छ ।
पाँच चर्चित विदेशी खेलाडीको सहभागिता
डेविड वार्नर — अष्ट्रेलिया
अष्ट्रेलियाका आक्रामक ब्याटर वार्नरले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा लामो समय प्रभाव जमाएका छन् । सन् २०१५ र २०२३ मा अष्ट्रेलियाले एकदिवसीय विश्वकप जित्दा उनी टोलीका महत्वपूर्ण सदस्य थिए । आइपिएल, बिग बास लिगलगायत विभिन्न फ्रेन्चाइज प्रतियोगिताको अनुभव बोकेका वार्नरको सहभागिताले एनपिएलको अन्तर्राष्ट्रिय बजार तथा दर्शक आकर्षणमा सम्भावित योगदान पुर्याउन सक्छ ।
शाकिब अल हसन — बङ्गलादेश
बायाँहाते ब्याटिङ र स्पिन बलिङ गर्ने शाकिब बङ्गलादेशका पूर्वकप्तान तथा अनुभवी अलराउन्डर हुन्। पोखरा एभेन्जर्सबाट खेल्ने तयारीमा रहेका उनकाे अन्तर्राष्ट्रिय र फ्रेन्चाइज क्रिकेट अनुभवले टोलीको खेल क्षमता तथा व्यावसायिक पहिचानमा योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ ।
जिमी निसम — न्युजिल्यान्ड
न्युजिल्यान्डका अलराउन्डर जिमी निसम लगातार तेस्रोपटक एनपिएल खेल्ने तयारीमा हुनुहुन्छ । पहिलो संस्करणमा जनकपुरलाई उपाधि दिलाउन योगदान दिएका निसम आगामी संस्करणमा पुनः जनकपुर बोल्ट्समा फर्किएका छन् । उनकाे अनुभवले टोलीको खेल प्रदर्शनसँगै लिगको व्यावसायिक निरन्तरतामा समेत भूमिका खेल्न सक्छ ।
रवि बोपारा — इङ्ल्याण्ड
अनुभवी अलराउन्डर बोपारा लगातार तेस्रोपटक चितवन राइनोजबाट एनपिएल खेल्दै छन् । अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट र विभिन्न टी–२० फ्रेन्चाइज प्रतियोगिताको अनुभव बोकेका बोपाराले ब्याटिङ तथा मध्यम गतिका बलिङबाट योगदान दिन सक्ने छन् । उनकाे सहभागिताले चितवन राइनोजको खेल तथा टोलीको व्यावसायिक पहिचानलाई सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
सिकन्दर राजा — जिम्बाब्वे
जिम्बाब्वेका अनुभवी अलराउन्डर सिकन्दर राजाले आक्रामक ब्याटिङ र अफस्पिन बलिङबाट योगदान दिन सक्ने छन् । अन्तर्राष्ट्रिय तथा फ्रेन्चाइज क्रिकेटको अनुभव बोकेका राजाको सहभागिताले चितवन राइनोजलाई खेलमा थप विकल्प प्रदान गर्नेछ । चर्चित खेलाडीको उपस्थितिले नेपाली क्रिकेट समर्थकको ध्यान आकर्षित गर्न सक्ने सम्भावना पनि छ ।
आर्थिक लाभलाई दीर्घकालीन विकाससँग जोड्नुपर्ने
एनपिएल टोली विराटनगर किंग्सका निर्देशक दीपेन्द्र चौधरीले तेस्रो संस्करणमा चर्चित विदेशी खेलाडीको सहभागिताले नेपाली क्रिकेटका लागि सिकाइ र अवसरको अर्को ढोका खोल्ने बताएका छन् । उनका अनुसार विदेशी खेलाडीबाट प्राप्त हुने लाभ प्रतियोगिता अवधिमा मात्र सीमित नराखी नेपाली क्रिकेटको दीर्घकालीन विकाससँग जोड्न आवश्यक छ ।
‘विदेशी खेलाडीको सहभागिताबाट प्राप्त हुने लाभलाई प्रतियोगिता अवधिमै सीमित नराखी त्यसलाई नेपाली क्रिकेटको दीर्घकालीन विकाससँग जोड्नु महत्वपूर्ण हुनेछ । उनीहरूसँग नेपाली खेलाडीले सिकेको अनुभव प्रशिक्षण, घरेलु प्रतियोगिता र राष्ट्रिय टोलीसम्म पुग्न सके त्यसको प्रभाव अझ अर्थपूर्ण बन्न सक्छ’, चौधरीले भने ।
एनपिएलबाट सिर्जना हुने आर्थिक अवसरलाई दिगो बनाउन विदेशी खेलाडीको सहभागितासँगै नेपाली खेलकुद पूर्वाधार, युवा खेलाडी उत्पादन, स्थानीय व्यवसायको संलग्नता र खेल पर्यटनको विकासमा समेत ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ । प्रतियोगिताबाट हुने आम्दानी, खेलाडी तथा कर्मचारीको रोजगारी, स्थानीय आपूर्ति र कर योगदानजस्ता पक्षलाई व्यवस्थित रूपमा अभिलेख गर्न सके एनपिएलको वास्तविक आर्थिक प्रभाव मूल्याङ्कन गर्न सकिनेछ ।
नेपालमा खेलकुदलाई मनोरञ्जनको क्षेत्रबाट व्यावसायिक उद्योगका रूपमा विकास गर्ने बहस चलिरहेका बेला एनपिएल त्यसको महत्वपूर्ण उदाहरण बन्न सक्ने सम्भावना राख्छ । विदेशी स्टार खेलाडीको सहभागिताले प्रतियोगितालाई अन्तर्राष्ट्रिय दर्शकमाझ पुर्याउने अवसर दिए पनि त्यसबाट सिर्जना हुने लाभ नेपाली क्रिकेट, स्थानीय व्यवसाय र अर्थतन्त्रमा कति विस्तार हुन्छ भन्ने कुरा व्यवस्थापन, लगानी र दीर्घकालीन योजनामा निर्भर हुनेछ ।
एनपिएलको तेस्रो संस्करण कात्तिक ९ गतेदेखि काठमाडौँमा आयोजना हुँदैछ । क्यानले सार्वजनिक गरेको तालिकाअनुसार उद्घाटन खेलमा गत संस्करणको विजेता लुम्बिनी लायन्स र उपविजेता सुदूरपश्चिम रोयल्सबीच प्रतिस्पर्धा हुनेछ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्