काठमाडौं ।बाहिर सिमसिमे असारे झरी, भित्र सिलौटो कटेजको माहोलमा मधुर सङ्गीत र रैथाने खानाको मोहक बास्ना। यही रमणीय क्षणमा सेफ गोविन्द नरसिंह केसीले पस्केको ‘करेली माछा’ले जति आकर्षक देखिन्थ्यो, खाँदा झन् बढी जिब्रोमै झुण्डिने स्वादिलो थियो।
असार १५ को विशेष अवसर पारेर आयोजित ‘भोजनलिपि स्वाद’को चौथो संस्करण नेपाली स्वादको सांस्कृतिक उत्सव जस्तै बन्यो। विभिन्न जिल्लाबाट ल्याइएका मौलिक कृषिउपजले बनेका १५ भन्दा बढी परिकारहरूमध्ये सबैभन्दा बढी ध्यान खिच्ने परिकार थियो— करेला, भ्यान्टा र माछाको फुलको संयोजनबाट बनेको विशेष तरकारी।
रैथाने स्वादमा सेफ केसीको जादू
नेपाली रैथाने खानाका हस्ती सेफ गोविन्द केसीले साल्मन, बुझवा, सोल, जलकपुरजस्ता विविध माछाको ‘फ्लेक्स’ प्रयोग गरेर यो परिकार तयार पार्नुभएको थियो। माछा काट्ने, उमाल्ने, चिसो राख्ने र त्यसपछि करेला–भ्यान्टासँग मिसाउने प्रक्रियासम्म सबै काम आफ्नै हातले गरेका थिए ।
उनले भने , ‘सही ढङ्गले माछा प्रयोग गर्न सकियो भने स्वाद मात्र होइन, स्वास्थ्य र मस्तिष्कका लागि पनि लाभदायक हुन्छ।’
नेपाली पाककलाको विश्व प्रवर्द्धन अभियान
नेपालका पहिलो व्यावसायिक सेफमध्ये एक, गोविन्द केसीले नेपालका राष्ट्रपतिदेखि अन्तरराष्ट्रिय सेलिब्रेटीहरूसम्मलाई खाना पस्किएका छन् । नेपाली खानाको अन्तरराष्ट्रिय पहिचान बनाउन उहाँले खेलेको भूमिका अभिभावकीय छ। सेफ केसी, सेफ कँडेल र सेफ खड्काले मिलेर संचालन गरेको ‘भोजनलिपि स्वाद’ कार्यक्रम यसै अभियानको अभिन्न हिस्सा हो।
राजनीति, संगीत, समाज र स्वादको संगम
कार्यक्रममा बागमती प्रदेशका सांसद दीपेन्द्र श्रेष्ठदेखि विभिन्न क्षेत्रका प्रतिष्ठित व्यक्तिहरू सहभागी थिए। सांसद श्रेष्ठले सामाजिक सञ्जालमा लेखे, ‘मार्सी चामलको परिकार, रैथाने स्वाद र संगीतले भरिएको अनुभव अविस्मरणीय रह्यो।’
साधना कला केन्द्रका कलाकारको मादल र बासुरीको धुनले स्वाद र सङ्गीतको समन्वय थप प्रभावशाली बनाएको थियो।
लड्डुदेखि मोमोसम्म: स्वादको विविधता
करेली माछासँगै डोमाको लड्डु कार्यक्रममा अर्को आकर्षण थियो। लौका र गाजरलाई गलाएर सखरमा मिलाइएको यो मिठाई स्वास्थ्यवर्द्धक मात्र नभई सौन्दर्यपूर्ण पनि थियो। पानको पातमा राखिएको लड्डु पाहुनाको पहिलो रोजाइमा पर्न सफल भयो।
यस्तै, मार्सी चामलको भात, खसीको करङ, ढिँडो, च्याख्ला, इन्द्रेणी मोमो, रिकीपुर, नङ्ग्रे सपेटो, करेसाबारी फलफूल सलाद जस्ता विभिन्न स्वादका परिकारहरू पनि प्रस्तुत गरिएका थिए।
स्थानीय उत्पादन, मौलिकता र सम्प्रेषण
कार्यक्रमका आयोजक सिलौटो कटेजका सञ्चालक मिन भण्डारीले स्थानीय किसानको उत्पादन प्रयोग गरेर मौलिक नेपाली स्वाद प्रस्तुत गरिएको बताए। ‘सिलौटोमा सबै मसला आफैं पिसिन्छ, अचार पिंधिन्छ, र माछा पोखरीबाटै ल्याएर पकाइन्छ,’ उनले भने ।
भोजनलिपि स्वाद अभियानका संयोजक देवीप्रसाद सापकोटाका अनुसार, चौथो संस्करणसम्म आइपुग्दा कार्यक्रमको स्वाद, गुणस्तर र जनसहभागिता बढ्दो क्रममा छ। अभियानले ४० भन्दा बढी जिल्लाका उत्पादनलाई समेटिसकेको छ र निकट भविष्यमा सबै ७७ जिल्लाका परिकार समेट्ने लक्ष्य राखिएको छ।
पुस्तकदेखि पाककला शिक्षासम्म
सेफ कँडेलले नेपाली स्वाद र रैथाने परिकारको ज्ञान समेटिएको विश्वस्तरीय पाककला पुस्तक ‘टिमुर’ प्रकाशित गरिसकेका छन् भने, सेफ खड्कासँग मिलेर तयार पारिएको ‘भोजनलिपि कुकबुक’ पनि चाँडै प्रकाशन हुने तयारीमा छ।
कार्यक्रममा गणेश ढकाल, लक्ष्मण भण्डारी, शिवहरि घिमिरे, पूर्ण श्रेष्ठलगायत नयाँ पुस्ताका सेफहरूको सक्रिय सहभागिता थियो। अनुभवको आदान–प्रदान र सहकार्यले कार्यक्रमलाई थप समृद्ध बनाएको आयोजकहरू बताउँछन्।
निष्कर्षमा, ‘भोजनलिपि स्वाद’ केवल खानाको प्रदर्शनी होइन—यो नेपाली संस्कृतिको उत्सव हो। करेली माछाको स्वादले जिब्रो मात्रै होइन, पहिचान पनि झुण्ड्याउने काम गर्यो। स्वाद, स्वास्थ्य र संस्कृति—तीनै कुरा सँगै लिई हिँड्ने यस्तो अभियानले नेपाली पाककला विश्वमै चिनाउने आत्मविश्वास दिन्छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्